Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Voorzien

Vraag

Welke gebruiksmogelijkheden heeft het werkwoord voorzien, en behoren die allemaal tot de standaardtaal?

Antwoord

In de betekenis 'verwachten, voorspellen' is voorzien, zonder voorzetsel, standaardtaal in het hele taalgebied (bv. We voorzien weinig moeilijkheden).

In de standaardtaal in België wordt voorzien ook in veel andere contexten gebruikt zonder vast voorzetsel, onder andere in de betekenissen '(geld) uittrekken' (bv. tienduizend euro voorzien voor de verbouwing), 'organiseren, regelen' (bv. Het vertrek is voorzien om vijf uur), 'bepalen, vaststellen' (bv. De wet voorziet dat …) en 'ter beschikking stellen' (bv. Parkeerplaatsen voorzien voor andersvaliden). In sommige van die betekenissen komt voorzien ook weleens in Nederland voor zonder voorzetsel, maar het is onduidelijk of dat gebruik in Nederland tot de standaardtaal gerekend kan worden.

De meeste combinaties van voorzien met een voorzetsel, zoals voorzien (zijn) van en voorzien in, zijn standaardtaal in het hele taalgebied.

Toelichting

Het werkwoord voorzien wordt – zowel met als zonder vast voorzetsel ­– gebruikt in heel wat verschillende combinaties en betekenissen, die elkaar gedeeltelijk overlappen. Hieronder beschrijven we het gebruik in grote lijnen.

Een strikt onderscheid tussen standaardtaal in het hele taalgebied en standaardtaal in België is niet overal te maken, want sommige gevallen komen ook in Nederland voor, zij het in mindere mate. Vaak gaat het dus om een gradueel verschil.

Voorzien zonder vast voorzetsel

In de betekenis 'voorspellen, verwachten' is voorzien standaardtaal in het hele taalgebied.

(1) Op grond van deze gegevens voorziet de regering een aanzienlijk begrotingstekort.

(2) Ik weet hoe hij kan reageren als hij zijn zin niet krijgt, maar dit had ik nooit kunnen voorzien.

(3) De werkzaamheden in de Lindelaan starten later dan voorzien.

In de standaardtaal in België is voorzien in nog heel wat andere betekenissen gangbaar zonder vast voorzetsel. Sommige van die gebruiksgevallen ­– zoals in de zinnen (4), (6), (8a), (10a) en (11) – komen ook in Nederland weleens voor. Toch is er een niet te verwaarlozen groep taalgebruikers die een dergelijk gebruik van voorzien afkeurt. Van zulke gevallen is dus vooralsnog niet duidelijk of ze in Nederland tot de standaardtaal kunnen worden gerekend.

-  'geld uittrekken, reserveren'

(4) De EU voorziet 17 miljoen euro extra voor compensaties aan groentetelers die getroffen zijn door de crisis. [standaardtaal in België]

- 'organiseren, regelen'; 'plannen'

(5) De gemeentelijke bibliotheek wil dit jaar voorleesuurtjes voorzien voor kinderen van vijf tot acht jaar. [standaardtaal in België]

(6) De bouw van het nieuwe overheidsgebouw is voorzien voor 2015. [standaardtaal in België]

- 'bepalen, vaststellen'

(7a) Het akkoord voorziet een aanpassing van de lonen aan de index. [standaardtaal in België]

(8a) Voor de meeste maatregelen is een ruime overgangstermijn voorzien. [standaardtaal in België]

- 'ter beschikking stellen', 'zorgen voor'; 'ter beschikking staan', 'aanwezig zijn'

(9a) De werkgever is verplicht om bij collectief ontslag een outplacement te voorzien. [standaardtaal in België]

(10a) Na de ochtendwandeling was er een uitgebreid ontbijt voorzien voor de deelnemers. [standaardtaal in België]

(11) Er is op deze camping voldoende parkeerplaats voor mobilhomes voorzien. [standaardtaal in België]

- 'bestemmen'

(12) Vermeld uw naam in de daarvoor voorziene ruimte. [standaardtaal in België]

Voorzien met vast voorzetsel

In combinatie met een voorzetsel is voorzien standaardtaal in het hele taalgebied in de volgende gevallen:

- voorzien in iets ('regelen, bepalen')

(7b) Het akkoord voorziet in een aanpassing van de lonen aan de index.

(8b) Voor de meeste maatregelen is in een ruime overgangstermijn voorzien.

- voorzien in iets ('ter beschikking stellen, zorgen voor'), voorzien zijn in iets ('ter beschikking staan')

(9b) De werkgever is verplicht om bij collectief ontslag in een outplacement te voorzien.

(10b) Na de ochtendwandeling was er in een uitgebreid ontbijt voorzien voor de deelnemers.

- voorzien in een behoefte of een tekort ('vervullen')

(13) Die 50 nieuwe appartementen voorzien in een grote behoefte.

- iemand/iets voorzien van iets ('verschaffen', 'bieden'; 'uitrusten met'); voorzien zijn van ('uitgerust zijn met')

(14) Met uw gift kunnen de hulporganisaties meer dan 7 miljoen Syriërs voorzien van voedsel en medische verzorging.

(15) Hondenfokkers moeten na de zomer al hun puppy's van een chip voorzien.

(16) De keuken is voorzien van een gewone oven en een stoomoven.

zich voorzien van ('zich aanschaffen'; 'bij zich hebben')

(17) Voor zijn fotocursus heeft hij zich voorzien van een goede reflexcamera.

De volgende combinaties van voorzien met een vast voorzetsel zijn alleen standaardtaal in België.

- zich voorzien op ('zich voorbereiden, bedacht zijn op'), voorzien zijn op ('voorbereid zijn op')

(18) Voorzie je op de hoge temperaturen en drink dus zeker voldoende water. [standaardtaal in België]

(19) Ik wist dat het moeilijk zou worden, maar hier had ik me niet op voorzien. [standaardtaal in België]

- Voorzien zijn voor ('uitgerust zijn voor, geschikt zijn voor')

(20) De vakantiewoning is voor zes personen voorzien. [standaardtaal in België]

Zie ook

Beantwoorden aan / voorzien in

Bronnen

VRT.Taalnet. Voorzien. Geraadpleegd op 20 oktober 2014 via http://www.vrt.be/taal/voorzien.

Naslagwerken

 

voorzien

Grote Van Dale (2015)

1 van tevoren zien, zien aankomen  (…) 2 in orde brengen met het oog op hetgeen gebeuren kan: het dak laten voorzien  (…) 3 in iets voorzien, er (van tevoren) voor zorgen  (…) 4 voorzien van … verschaffen; iem. van geld, van levensmiddelen voorzien (…);  het huis is voorzien van centrale verwarming (…) a zich voorzien van, zich in het bezit stellen van, zich aanschaffen: zich van geld, van boeken voorzien 5 het op iem. voorzien hebben (…) 6 leenvert. van Fr. prévoir BE bepalen, vaststellen 7 leenvert. van Fr. prévoir BE plannen, organiseren, regelen: het vertrek was voorzien om twee uur 

Van Dale Hedendaags Nederlands (2008)

[bij voorzien] van tevoren zien, zien aankomen (…)

[bij voorzien in] zorgen voor: in een leemte voorzien; voorzien in een vacature (…)

[bij voorzien van] doen hebben (…) voorzien van alle gemakken, zich voorzien van aanschaffen

Koenen (2006)

1 vooruitzien, in de toekomst zien gebeuren: wij hebben dat ongeluk ~ zien aankomen; 2 zorgen voor, verhelpen: in de eerste behoefte ~ zorg dragen voor; in zijn eigen onderhoud kunnen ~; deze winkel is goed ~ heeft een ruim aanbod artikelen; (ook wdkd) zich vh nodige ~; 3 regelen: daarin heeft de wet niet ~ dit is niet wettelijk geregeld

Correct Taalgebruik (2006), p. 304

Als overgankelijk werkwoord komt voorzien in onze taal alleen voor in de betekenis : iets van tevoren zien, iets zien aan komen (…) In vele andere contexten beschikken we over andere werkwoorden.

- De wet bepaalt dat roken in openbare ruimten verboden is.

- De wet behelst een aantal uitzonderingen op de regel.

- In het amendement worden passende maatregelen voorgesteld.

- Voor de terugbetaling is een termijn van drie jaar vastgesteld.

- In een daartoe bestemde ruimte kunnen rokers nog wel terecht om een sigaret op te steken. (…)

Correct is wel: voorzien in iets.

- De wet voorziet in een aangepaste vergoedingsregeling.

Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 311

[wordt afgekeurd] een bedrag - van 1000 euro, uittrekken; een bestuurszitting -, plannen; een datum, een termijn van twee maanden -, vaststellen; een maatregel -, voorstellen; een nieuwe metro -, plannen (in een ontwerp, ontwikkelingsplan enz.); een voorstelling -, plannen; dat laat - dat …, vermoeden; daarnaast voorziet het huidige systeem dat …, daarnaast houdt het huidige systeem er rekening mee dat …; de wet voorziet, regelt, bepaalt (wel: daarin heeft de wet -); zoals - in art. 35 bis, bepaald; er zijn prijzen tot 200 euro -, er zijn prijzen tot 200 euro; er zal een lokaal - zijn, er zal een lokaal ter beschikking staan; het vertrek is - om 7 uur, vertrek om 7 uur; de daartoe –e ruimte, lokalen, formulieren …, bestemde; zich - op, zich voorbereiden op, bedacht zijn op; zich - van geld, geld meebrengen, bij zich hebben. - wel: iem. - van het nodige; - in de behoeften; het op iem. - (= gemunt) hebben.

Stijlboek VRT (2003), p. 263

Voorzien betekent: van tevoren zien, zien aankomen, voorspellen. (…)

In andere gevallen is voorzien vaak een leenvertaling uit het Frans en kan het beter door een ander werkwoord vervangen worden. (…)

In sommige gevallen is voorzien fout en overbodig: (…)

Wel algemeen Nederlands is: voorzien in, voorzien van.

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

- bepalen, stipuleren, vaststellen [in België gebruikt in alle situaties waar in het Frans prévoir voorkomt; in het Nederlands is het gebruik van voorzien beperkter: zien aankomen, + in zorgen voor, + van verschaffen, in orde brengen]

Het Witte Woordenboek Nederlands (2007)

1 vooruit zien, verwachten: zoiets heb ik ~ (…) • BN iets laten ~ iets laten vermoeden 2 regelen, zorgen: daar moet allemaal  nog in ~ wordenin zijn onderhoud kunnen ~ zelf genoeg geld verdienen om te kunnen leven 3 het nodige verschaffen: zij zijn van alles goed ~ deze zaak voorziet in een behoefte 4 het niet op iemand ~ hebben iem. niet vertrouwen 5 het op iemand ~ hebben iem. altijd als mikpunt nemen 6 BN bepalen, voorschrijven 7 BN vaststellen, uitrekken: een datum ~ 8 BN in het vooruitzicht stellen, ontwerpen: een maatregel ~ 9 BN plannen, organiseren: een viering ~ 10 BN ter beschikking staan, aanwezig zijn: er zijn moderne waslokalen ~ 11 BN ter beschikking stellen, bieden: hulp ~ 12 BN rekening houden met zich ~ op zich voorbereiden op, bedacht zijn op 13 BN zich ~ van met zich meebrengen, bij zich hebben

Prisma Handwoordenboek Nederlands (2014)

1 vooruit zien, verwachten (…)2 zorgen voor • in zijn eigen onderhoud voorzien (…) 3 ervoor zorgen dat iemand krijgt wat hij nodig heeft: iemand van voedsel voorzien; zij zijn van alles goed voorzien; deze zaak voorziet in een behoefte 4 regelen: daarin voorziet de wet niet 5 het voorzien hebben op iemand (…) 6 BN ook vaststellen, bepalen: de wet voorziet controle- en sanctiemaatregelen 7 BN ook in het vooruitzicht stellen, ontwerpen: een maatregel voorzien 8 BN ook plannen, organiseren: een viering voorzien 9 BN ook ter beschikking staan, aanwezig zijn: er zijn moderne waslokalen voorzien 10 BN ook rekening houden met || wederk 11 BN ook zich voorzien op zich voorbereiden op, bedacht zijn opBN ook zich voorzien van met zich meebrengen, bij zich hebben