Officiële spelling Nederlandse Taalunie

Kuisen / schoonmaken

Vraag

Is kuisen in de betekenis van 'schoonmaken' correct?

Antwoord

Nee, in die betekenis is het geen standaardtaal. Standaardtaal is schoonmaken.

Toelichting

Het werkwoord kuisen wordt in de standaardtaal gebruikt in een figuurlijke betekenis, als synoniem van censureren, zuiveren van ongepaste taal of stijl.

(1) In Amerika spelen ze alleen de gekuiste versie van de film.

Kuisen wordt in de spreektaal in België vrij frequent gebruikt als synoniem van schoonmaken. Veel mensen aanvaarden kuisen niet, zeker niet in de schrijftaal.

(2) Je moet dringend eens je kamer kuisen. (in België, geen standaardtaal)

(3) Mevrouw Janine riep dat Rosette als straf al het koper moest kuisen. (in België, geen standaardtaal)

Als het gaat om het verwijderen van vuil, zijn in de standaardtaal - afhankelijk van de context - schoonmaken, reinigen, poetsen, schrobben, wassen, zuiveren, opvegen, wegvegen, opblinken, zemen en lappen gangbaar.

(4) Elke week wordt het huis schoongemaakt.

(5) Ramen zemen (of: lappen) haat ik.

(6) Je hebt je schoenen niet gepoetst.

(7) De soldaten reinigden zorgvuldig hun geweer.

(8) Die vrouw is alweer de stoep aan het schrobben.

(9) Wil je de spatten zorgvuldig wegvegen?

Bijzonderheid

Ook kuisvrouw komt voor in België, maar het is geen standaardtaal. Standaardtaal zijn poetsvrouw, werkster en schoonmaakster.

Zie ook

Droogkuis / nieuwkuis / stomerij
Proper / schoon

Naslagwerken

 

kuisen

schoonmaken

Grote Van Dale (2005) 1 (Belg.N., spreekt.) schoonmaken, reinigen

1 het vuil wegnemen van of uit -, syn. reinigen

Van Dale Hedendaags Nederlands (2006)

2 (Belg., inf.) schoonmaken, syn. reinigen

1 reinigen

Verschueren (1996)

1. Eig. Z.N. schoonmaken, reinigen, poetsen.

schoon, zuiver maken, reinigen, zuiveren

Koenen (2006)

reinigen

ontdoen van vuil; reinigen, zuiveren

Kramers (2000)

2 ZN schoonmaken, poetsen, reinigen

reinigen, schoonmaak houden

Correct Taalgebruik (2006), p. 135

Als het gaat om het verwijderen van vuil, gebruiken we werkwoorden als schoonmaken, reinigen, poetsen, schrobben, wassen, zuiveren, opvegen, wegvegen.

-

Woordenboek correct taalgebruik (2004), p. 148

[wordt afgekeurd] schoonmaken, reinigen, poetsen, schrobben

-

Taalwijzer (1998), p. 191, 291

Niet te verwarren met *schoonmaken, reinigen, *poetsen enz.; kuisen is inz.: zuiveren van verkeerdheden.

Niet te verwarren met *kuisen; schoonmaken is syn. met schoonvegen, reinigen e.a.

Stijlboek VRT (2003), p. 142

[bij kuis(en)] Kuisen is correct in figuurlijke betekenis: zijn taal kuisen, een gekuiste versie van een boek.

Niet gebruiken voor: het huis schoonmaken, de groenten schoonmaken (reinigen is ouderwets), schoenen poetsen, zilver poetsen, de vloer schrobben met een bezem, de kamer even opvegen of aanvegen, de straat schoonvegen, de ramen zemen of lappen, de spatten wegvegen. Ook: de grote schoonmaak, de schoonmaakster, de werkster, de hulp.

-

Vlaams-Nederlands woordenboek (2003)

schoonmaken, poetsen, reinigen

-