Taalunieversum

Nederlandse Taalunie

Taaladvies.net

U bent hier: taalunieversum » taaladvies

Literatuurlijsten

Inleiding
Terminologie
Rangschikking
Alfabetiseren
Algemene opbouw:
          Beschrijving van boeken
          Beschrijving van artikels uit boeken of tijdschriften
          Beschrijving van cd-roms en internetpublicaties

Inleiding

Een literatuurlijst geeft bij een tekst een overzicht van alle bronnen die worden geraadpleegd, geciteerd, geparafraseerd of samengevat. Het opstellen van zo'n literatuurlijst is niet meteen het meest spannende onderdeel van het schrijven. Toch is een goede literatuurlijst belangrijk. Door het opnemen van een literatuurlijst wordt de tekst ondersteund. Een dergelijk overzicht laat zien waar de informatie in een tekst vandaan komt, geeft lezers de kans meer te weten te komen over een onderwerp en stelt hen in staat bepaalde beweringen te controleren. De literatuurlijst draagt met andere woorden bij tot de geloofwaardigheid van een tekst. Wie overigens zonder bronvermelding gegevens uit andere teksten overneemt, kan beschuldigd worden van plagiaat.

Denk daarom al tijdens het schrijven aan de opmaak van de literatuurlijst. Noteer alle gegevens over de publicaties heel nauwkeurig. Dat bespaart heel wat moeite achteraf bij het opstellen van de literatuurlijst.

Voor de opmaak van de titelbeschrijving bestaan verschillende officiële of semiofficiële systemen. Veel instellingen hebben bovendien een eigen stijl ontwikkeld. Voor wie binnen zo'n instelling actief is, is het over het algemeen aan te bevelen die stijl consequent na te volgen. Er zijn ook enkele internationale systemen gangbaar voor wetenschappelijke publicaties, zoals het MLA-systeem (Modern Language Association) voor taal- en literatuurstudies of het gezaghebbende APA-systeem (van de American Psychological Association). Hieronder geven we een aantal adviezen over hoe een goede opmaak eruit kan zien. Zoals de meeste Nederlandstalige adviesboeken volgen we in grote lijnen het APA-systeem. Het staat natuurlijk iedereen vrij een ander systeem toe te passen.


Terminologie

Afhankelijk van de inhoud van het literatuuroverzicht kunnen onder andere de volgende termen gebruikt worden:

Term

Definitie

Literatuuropgave

Literatuurlijst

Literatuur

Bronnen

Algemene aanduidingen voor een literatuuroverzicht.

Bibliografie

Een overzicht van alle (of de voornaamste) publicaties die bij het onderwerp van de tekst aansluiten.

Geraadpleegde literatuur

Een overzicht van alle publicaties die geraadpleegd zijn bij het schrijven van de tekst. De geraadpleegde publicaties worden niet allemaal in de tekst zelf vermeld.

Aangehaalde literatuur

Een overzicht van alle publicaties die in de tekst genoemd worden.


Rangschikking

De literatuurlijst kan op verschillende manieren geordend worden. De meest gebruikelijke literatuurlijst is de alfabetische, maar er kunnen ook redenen zijn om een andere indeling toe te passen.

Type

Werkwijze

Alfabetische literatuurlijst

De publicaties worden alfabetisch gerangschikt op de familienaam van de auteur of (als er geen auteurs vermeld zijn) op de titel van de publicatie.

Deze werkwijze is veruit de meest gebruikelijke en gebruiksvriendelijke.

Chronologische literatuurlijst

De publicaties worden gerangschikt volgens het verschijningsjaar. Dat jaar staat dan ook voorop in de titelbeschrijving.

Deze werkwijze is handig als de ontwikkeling van de publicaties een rol speelt en bijvoorbeeld een ontwikkeling met betrekking tot het onderwerp weerspiegelt.

Genummerde literatuurlijst

De publicaties worden gerangschikt volgens de volgorde waarin ze in de tekst genoemd worden.

Deze werkwijze heeft het nadeel dat lezers die in de literatuurlijst op zoek gaan naar een bepaalde publicatie, niet altijd weten waar die in de tekst wordt besproken.

Gestructureerde literatuurlijst

De publicaties worden per hoofdstuk gerangschikt.

Deze werkwijze is moeilijk voor lezers die niet weten in welk hoofdstuk de publicatie wordt besproken en is nadelig als de publicatie in meerdere hoofdstukken wordt vermeld.

Systematische literatuurlijst

De publicaties worden per onderwerp gerangschikt. Binnen elk onderwerp worden de publicaties alfabetisch of chronologisch gerangschikt. Een dergelijke indeling heeft het voordeel dat lezers alle publicaties over één onderwerp onmiddellijk bij elkaar vinden.

Deze werkwijze is moeilijk voor lezers die niet weten bij welk onderwerp de publicatie hoort.


Alfabetiseren

Bij het alfabetisch rangschikken van een literatuurlijst geldt het volgende:

Algemene opbouw

De literatuurbeschrijving bevat een aantal essentiële elementen. Naast de auteur(s) van een werk moeten ook het jaar van verschijnen (en eventueel de druk), de titel, de plaats van uitgave en de uitgever in de beschrijving worden opgenomen. De volgorde waarin die elementen aan bod komen en de opmaak van de literatuurbeschrijving verschillen deels volgens het systeem. Welke volgorde en opmaak u ook kiest, het is vooral van belang dat alle elementen terug te vinden zijn en dat het gekozen systeem consequent wordt toegepast.


Beschrijving van boeken

Enkele voorbeelden van hoe de beschrijving van een boek in een literatuurlijst er kan uitzien:

Gielen, D. (2002). Mijn leven als vrijgezel: Tien uitputtende jaren (4e dr.). Leuven: Acco.

De Schepper, S.G. (2005). De vrouw die haar haar niet kort liet knippen. Utrecht: Het Spectrum. (in België)

Schepper, S.G. de (2005). De vrouw die haar haar niet kort liet knippen. Utrecht: Het Spectrum. (in Nederland)

Algemene Nederlandse Spraakkunst (1997). W. Haeseryn et al. (Red.). Groningen: Martinus Nijhoff.


1 Auteur(s)

2 Jaartal en druk

Houd bij de vermelding van het jaartal en de eventuele druk rekening met de volgende adviezen:

3 Titel

Houd bij de vermelding van de titel rekening met de volgende adviezen:

4 Plaats en uitgever

Houd bij de vermelding van de plaats en de uitgever rekening met de volgende adviezen:

Beschrijving van artikelen uit boeken of tijdschriften

De beschrijving van een artikel uit een boek kan er als volgt uitzien:

Van Calster, S. (2005). Werken aan een relatie. In M. Vandeghinste (Red.), Jonge vrouwen en hun liefdesleven (pp. 22-45). Leuven: Acco.

Portnoy, E. (1992). Heeft het Nederlands nog toekomst? In Het Nederlands na 1992: teksten van lezingen, gehouden op het gelijknamige congres, op 21 en 22 november 1991 georganiseerd door de Landelijke Vereniging van Neerlandici in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (pp. 67-76). Amsterdam: LVVN.

De beschrijving van een artikel uit een tijdschrift kan er als volgt uitzien:

Claeys, T., Swinkels, J. & Van Baelen, J. (1999). Studeren in de vakantie. Werk en Leven, 14, nr. 6, 22-45.


1 Auteur(s)

Houd bij de vermelding van de auteur(s) rekening met de volgende adviezen:

2 Jaartal en druk

Houd bij de vermelding van het jaartal en de eventuele druk rekening met de volgende adviezen:

3 Titel

Houd bij de vermelding van de titel rekening met de volgende adviezen:

4 Plaats en uitgever

Houd bij de vermelding van de plaats en de uitgever rekening met de volgende adviezen:

Beschrijving van cd-roms en internetpublicaties

De beschrijving van een cd-rom kan er als volgt uitzien:

Software Nederlandse Spelling (2003). J. De Schryver. Mechelen: Wolters Plantyn (cd-rom).

Enkele voorbeelden van hoe de beschrijving van een internetpublicatie er kan uitzien:

Zijlmans, M. & Salemans, B. (2005). De cursus Nederlands die iedereen wil volgen. Geraadpleegd op 28 oktober 2005 via http://taalschrift.org/reportage/000907.html.

Hendrickx, R. (2002). Allen op (het) I/internet. Geraadpleegd op 28 oktober 2005 via http://vrttaal.net/taaldatabanken_master/juist/020620.shtml.

I Like a Tikkenaaike in the Meurning (2000). Geraadpleegd op 3 maart 2002 via http://www.kippenhokje.nl.

Haeseryn, W. (bijdrage over nachtelijk vissen). Geraadpleegd op 22 december 2004 via http://www.walterenwater.be.

Gunst, P. de (2006). Veiliger door kleur. Natuur en Techniek. Geraadpleegd op 26 mei 2006 via http://www.natutech.nl.

Claeys, T., Swinkels, J. & Van Baelen, J. (1999). Studeren in de vakantie. Werk en Leven, 14, nr. 6. Geraadpleegd op 8 september 2001 via http://www.werkenleven.be/studerenindevakantie.


1 Cd-roms

Een cd-rom kunt u zowel op titel als op auteur alfabetiseren, afhankelijk van de bekendheid van de titel of de auteur. U kunt voor de rest de regels voor het beschrijven van een boek toepassen. Het jaar van publicatie komt op de tweede plaats (na de titel of de auteur of samensteller). Helemaal achteraan in de beschrijving zet u tussen haakjes dat het om een cd-rom gaat.


2 Internetpublicaties

Ook een internetpublicatie behandelt u als de beschrijving van een boek. U vermeldt eerst de auteur(s), vervolgens het jaartal van verschijnen, gevolgd door een punt. Dan volgt cursief de titel van de publicatie. Als de auteur onbekend is, gaat de titel voorop. Als de publicatie geen titel heeft, kunt u een omschrijving van de inhoud tussen haakjes toevoegen. Daarna vermeldt u wanneer u de website geraadpleegd hebt. Dat kan van belang zijn omdat publicaties op het internet vaak van inhoud veranderen of slechts een beperkte tijd beschikbaar zijn. Ten slotte voegt u ook het volledige internetadres toe.

Voor de beschrijving van een online geraadpleegd artikel volgt u de regels voor de beschrijving van een artikel in een tijdschrift. U vermeldt ook wanneer u de website geraadpleegd hebt en voegt het volledige internetadres toe.


Bronnen

De Smedt, M. (2005). Literatuurlijst en bronvermelding. Geraadpleegd op 16 november 2005 via www.arts.kuleuven.be/bibliotheek/heuristiek/bronvermelding.pdf.

Naslagwerken

Jansen, C., Steehouder, M. & Gijsen, M. (Red.). (2004). Professioneel communiceren: Taal- en communicatiegids. Groningen: Martinus Nijhoff.

Nederhoed, P. (2004). Helder rapporteren: Een handleiding voor het opzetten en schrijven van rapporten, scripties, nota's en artikelen. (8e dr.). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

Renkema, J. (2005). Schrijfwijzer (4e dr.). Den Haag: Sdu.

Nederlandse Taalunie